Από το ψωμί και την τυρόπιτα μέχρι τα εικονικά τιμολόγια και τους «αχυρανθρώπους», η υπόθεση των φούρνων «Χωριάτικο» αποκαλύπτει ένα πολύπλοκο δίκτυο εταιρειών που βρίσκεται στο μικροσκόπιο του ελληνικού FBI. Η φερόμενη φοροδιαφυγή των 100 εκατ. ευρώ, οι δεκάδες συλλήψεις και το μεγάλο ερώτημα για το μέλλον των καταστημάτων και των χιλιάδων εργαζομένων.
Πίσω από τη μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού, τις καθημερινές παραγγελίες καφέ και τις χιλιάδες τυρόπιτες που πωλούνται στα αρτοποιεία, οι ελεγκτικές αρχές ερευνούν μια υπόθεση οικονομικού εγκλήματος με τεράστιες διαστάσεις.
Η αλυσίδα φούρνων «Χωριάτικο» βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μεγάλης αστυνομικής επιχείρησης, με την έρευνα να επεκτείνεται σε εκατοντάδες εταιρείες και την εκτιμώμενη ζημία για το Δημόσιο να ξεπερνά, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, τα 100 εκατομμύρια ευρώ.
Η σύλληψη του 57χρονου επιχειρηματία Άγγελου Γιαννακόπουλου, ιδιοκτήτη της αλυσίδας, και δεκάδων ακόμη προσώπων άνοιξε έναν φάκελο που φαίνεται να ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αρτοποιίας.
Στο μικροσκόπιο βρίσκονται περίπου 520 εταιρείες, ενώ οι συλλήψεις, σύμφωνα με δημοσιεύματα της Δευτέρας 26 Οκτωβρίου, έχουν φτάσει τις 56.
Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη πλευρά: οι εργαζόμενοι που πηγαίνουν καθημερινά στο πόστο τους, χωρίς να γνωρίζουν τι μπορεί να επιφυλάσσει η επόμενη ημέρα.
Πώς ένας φούρνος μπορεί να γίνει «πλυντήριο» χρήματος
Ένα καρβέλι ψωμί, ένας καφές ή μια τυρόπιτα κοστίζουν λίγα ευρώ. Όταν όμως οι συναλλαγές αυτές πολλαπλασιάζονται σε δεκάδες ή εκατοντάδες καταστήματα, δημιουργείται ένας τεράστιος καθημερινός τζίρος.
Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό μπορεί να αξιοποιηθεί για την απόκρυψη οικονομικών παραβάσεων.
Όπως εξηγούν στελέχη ελεγκτικών υπηρεσιών, επιχειρήσεις με μεγάλο αριθμό μικρών συναλλαγών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εμφάνιση πλασματικών εσόδων.
Με απλά λόγια, στα λογιστικά βιβλία ενδέχεται να καταγράφονται περισσότερες πωλήσεις από όσες πραγματοποιήθηκαν στην πραγματικότητα.
Έτσι, χρήματα αμφίβολης ή παράνομης προέλευσης μπορεί να εμφανίζονται ως εισπράξεις μιας νόμιμης εμπορικής δραστηριότητας.
Πρόκειται για έναν γνωστό μηχανισμό νομιμοποίησης εσόδων, τον οποίο οι Αρχές εξετάζουν σε υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος. Το κατά πόσον και σε ποια έκταση εφαρμόστηκε στη συγκεκριμένη υπόθεση παραμένει αντικείμενο της έρευνας.
Τα εικονικά τιμολόγια και το αλεύρι που «φούσκωνε» τα έξοδα
Το δεύτερο σκέλος του μηχανισμού που περιγράφουν οι ελεγκτές αφορά τις δαπάνες.
Μια επιχείρηση αρτοποιίας χρειάζεται καθημερινά μεγάλες ποσότητες αλευριού, λαδιού, βουτύρου και άλλων πρώτων υλών. Παράλληλα, έχει έξοδα για συσκευασίες, μεταφορές, συντήρηση μηχανημάτων και προσωπικό.
Όταν όμως εμφανίζονται εικονικές αγορές ή υπερτιμολογημένες υπηρεσίες, το κόστος λειτουργίας διογκώνεται τεχνητά.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η μείωση των δηλωμένων κερδών και, κατά συνέπεια, του φόρου που αναλογεί στην επιχείρηση.
Η δυσκολία για τους ελεγκτές είναι να αποδείξουν ποιες συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν πραγματικά και ποιες αποτελούσαν λογιστικές εγγραφές χωρίς αντίστοιχη εμπορική δραστηριότητα.
Οι «αχυράνθρωποι» και οι εκατοντάδες εταιρείες
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της έρευνας είναι η φερόμενη χρήση προσώπων που εμφανίζονταν ως ιδιοκτήτες ή διαχειριστές εταιρειών, χωρίς να έχουν τον πραγματικό έλεγχό τους.
Πρόκειται για τους λεγόμενους «αχυρανθρώπους».
Σύμφωνα με όσα ερευνούν οι Αρχές, ο μηχανισμός φέρεται να περιλάμβανε εταιρείες με διαφορετικά πρόσωπα στη διοίκησή τους, ενώ πίσω από αυτές εξετάζεται εάν υπήρχε ενιαίο κέντρο αποφάσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος λογιστή που συνελήφθη, καθώς φέρεται να είχε σημαντική συμμετοχή στην οργάνωση των οικονομικών συναλλαγών.
Η έρευνα δεν περιορίζεται στους φούρνους, αλλά επεκτείνεται σε άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες, με τις Αρχές να επιχειρούν να χαρτογραφήσουν τις πραγματικές διαδρομές των χρημάτων.
Τι θα γίνει με τους χιλιάδες εργαζομένους – Η μεγάλη αγωνία
Αν οι αριθμοί της υπόθεσης προκαλούν εντύπωση, η ανθρώπινη διάστασή της δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα.
Πίσω από τα ταμεία, τους φούρνους, τα εργαστήρια παραγωγής, τις αποθήκες και τα οχήματα διανομής βρίσκονται άνθρωποι που εργάζονται καθημερινά για να εξασφαλίσουν το εισόδημά τους.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν οι δικαστικές εξελίξεις επηρεάσουν τη διοίκηση, τη χρηματοδότηση ή τη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Μέχρι στιγμής δεν προκύπτει επιβεβαιωμένη απόφαση για μαζικό κλείσιμο των καταστημάτων ή για ομαδικές απολύσεις. Δεν έχει επίσης δημοσιοποιηθεί πλήρης, επαληθευμένος αριθμός των εργαζομένων που απασχολούνται σε όλες τις επιχειρήσεις του υπό διερεύνηση δικτύου.
Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο πως οι εργαζόμενοι θα χάσουν τις δουλειές τους.
Ωστόσο, τα ερωτήματα παραμένουν.
Θα συνεχίσουν να λειτουργούν κανονικά τα αρτοποιεία; Ποιος θα αναλάβει τη διοίκηση εάν υπάρξουν περιορισμοί στη δραστηριότητα των σημερινών υπευθύνων; Θα εξακολουθήσουν να πληρώνονται κανονικά οι μισθοί; Τι θα συμβεί με τις ασφαλιστικές εισφορές, εφόσον διαπιστωθούν οφειλές;
Αυτά είναι ζητήματα που θα αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία όσο προχωρούν οι έρευνες.
Μπορούν να κλείσουν οι φούρνοι μετά τις συλλήψεις;
Η σύλληψη ενός επιχειρηματία δεν συνεπάγεται αυτομάτως το κλείσιμο της εταιρείας του.
Μια επιχείρηση μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί μέσω της νόμιμης διοίκησής της, εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι νομικοί ή οικονομικοί περιορισμοί που να εμποδίζουν τη δραστηριότητά της.
Διαφορετικά δεδομένα θα μπορούσαν να δημιουργηθούν εάν επιβληθούν δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων, προκύψουν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας ή ληφθούν αποφάσεις που επηρεάζουν συγκεκριμένες εταιρείες.
Ακόμη και σε μια τέτοια περίπτωση, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα τα καταστήματα θα έχουν υποχρεωτικά την ίδια τύχη, ιδιαίτερα εάν λειτουργούν μέσω διαφορετικών νομικών προσώπων.
Μισθοί, ένσημα και αποζημιώσεις – Τι δικαιούνται οι εργαζόμενοι
Ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα αφορά τις εργασιακές υποχρεώσεις των επιχειρήσεων.
Η ύπαρξη φορολογικής ή ποινικής έρευνας δεν καταργεί τις συμβάσεις εργασίας ούτε απαλλάσσει αυτομάτως τον εργοδότη από τις υποχρεώσεις του.
Οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να διατηρούν τα δικαιώματά τους για δεδουλευμένες αποδοχές, νόμιμη ασφάλιση, άδειες και λοιπές παροχές.
Εάν μια επιχείρηση αποφασίσει να διακόψει τη λειτουργία της, οι υποχρεώσεις απέναντι στο προσωπικό εξετάζονται με βάση την εργατική νομοθεσία και τις πραγματικές συνθήκες της διακοπής.
Σε περίπτωση απολύσεων τίθεται και ζήτημα καταβολής των νόμιμων αποζημιώσεων, όπου αυτές προβλέπονται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέμα των ασφαλιστικών εισφορών, καθώς η μη απόδοσή τους περιλαμβάνεται στα αδικήματα που ερευνώνται στην υπόθεση.
Για τους εργαζομένους, είναι κρίσιμο να διαπιστωθεί εάν ο ασφαλιστικός τους χρόνος έχει καταχωριστεί κανονικά και αν υπάρχουν εκκρεμότητες που χρειάζονται διόρθωση.
Το μεγάλο ερώτημα της επόμενης ημέρας
Η υπόθεση «Χωριάτικο» βρίσκεται ακόμη στην αρχή της δικαστικής της διαδρομής.
Η έκταση του επιχειρηματικού δικτύου, τα μεγάλα ποσά που αναφέρονται στη δικογραφία και ο αριθμός των εμπλεκομένων καθιστούν την έρευνα ιδιαίτερα σύνθετη.
Οι κατηγορίες που αποδίδονται στους συλληφθέντες δεν έχουν κριθεί δικαστικά και ισχύει για όλους το τεκμήριο αθωότητας.
Πέρα, όμως, από την αναζήτηση ποινικών και οικονομικών ευθυνών, υπάρχει ένα ζήτημα που δεν μπορεί να περάσει σε δεύτερη μοίρα.
Οι άνθρωποι που ζυμώνουν, ψήνουν, σερβίρουν και διανέμουν καθημερινά τα προϊόντα των καταστημάτων δεν μπορεί να ταυτίζονται συλλογικά με ενδεχόμενες παρανομίες της διοίκησης.
Το ζητούμενο είναι η πλήρης διερεύνηση της υπόθεσης, η προστασία των δημοσίων εσόδων αλλά και η διασφάλιση των νόμιμων δικαιωμάτων του προσωπικού.
Γιατί πίσω από κάθε φρατζόλα που φτάνει στο τραπέζι υπάρχει και ένας εργαζόμενος που περιμένει στο τέλος του μήνα τον μισθό του.
Και για εκείνον, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι μόνο πώς φέρονται να «ψήνονταν» τα εκατομμύρια, αλλά εάν αύριο θα έχει ακόμη τη δουλειά του.
