του Παναγιώτη Δ. (Τάκη) Αλεξόπουλου, Καθηγητή Οργάνωσης και Διοίκησης Αθλητισμού, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Β΄ μέρος: γιατί στη διοίκηση μεγάλων γεγονότων η χρηματοδότηση κρίνεται όχι μόνο ως ποσό αλλά ως χρονική και θεσμική διαδικασία
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026 απομένουν 298 ημέρες έως την έναρξη των 59ων Διεθνών Παιδικών Αγώνων «ΟΛΥΜΠΙΑ – ΗΛΙΔΑ 2027». Από την ανάθεση, στις 4 Αυγούστου 2025, έχουν παρέλθει 394 ημέρες, δηλαδή έχει αναλωθεί περίπου το 57% των 692 ημερών που μεσολαβούν μεταξύ ανάθεσης και έναρξης. Η μέτρηση έχει αναλυτική και όχι ρητορική αξία, γιατί εισάγει το θεωρητικό πλαίσιο του κειμένου: στη διοίκηση έργων με αμετάθετη ημερομηνία, ο χρόνος δεν είναι πλαίσιο δράσης αλλά πόρος με φθίνουσα οριακή απόδοση.
Η χρονική διάρθρωση των αποφάσεων
Η θεωρία της διοίκησης έργων περιγράφει τη λεγόμενη κρίσιμη διαδρομή, δηλαδή την αλληλουχία εργασιών των οποίων η καθυστέρηση μετακυλίεται αυτομάτως στο σύνολο του έργου. Σε διεθνείς διοργανώσεις, στην κρίσιμη διαδρομή δεν ανήκουν μόνο οι τεχνικές παρεμβάσεις αλλά και αποφάσεις που συνήθως θεωρούνται δευτερεύουσες: η δέσμευση καταλυμάτων και μεταφορών, η στελέχωση των λειτουργιών και οι δοκιμές των διαδικασιών. Όσο μετατίθενται προς το τέλος, τόσο μειώνεται το εύρος των διαθέσιμων επιλογών, χωρίς αντίστοιχη μείωση των απαιτήσεων.
Στη γλώσσα των οικονομικών, η χρηματοδότηση έχει χρονική αξία. Ένα ευρώ διαθέσιμο σήμερα και ένα ευρώ διαθέσιμο λίγο πριν από την έναρξη έχουν την ίδια ονομαστική αλλά όχι την ίδια παραγωγική αξία, διότι το πρώτο μπορεί να μετατραπεί σε έρευνα αγοράς, ανταγωνιστική διαδικασία, διαπραγμάτευση, σύμβαση, εκπαίδευση και δοκιμή, ενώ το δεύτερο μόνο σε αγορά υπηρεσίας. Η έγκαιρη χρηματοδότηση δεν αγοράζει υπηρεσίες. Αγοράζει επιλογές.
Η εμπειρική τεκμηρίωση
Η σχέση αυτή είναι εμπειρικά τεκμηριωμένη. Σε συστηματική διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν διάρκεια, κόστος και ποιότητα δημοσίων έργων, δημοσιευμένη στο Journal of Management in Engineering (Larsen κ.ά., 2016), η αβεβαιότητα ή η έλλειψη χρηματοδότησης αναδείχθηκε ο σημαντικότερος παράγοντας καθυστέρησης, πριν από τις καθυστερήσεις άλλων αρχών και την ελλιπή σχεδίαση.
Η χρονική πίεση επιδρά, επιπλέον, στη δομή του ανταγωνισμού. Κατά την Ειδική Έκθεση 28/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, στη δεκαετία έως το 2021 οι διαδικασίες με έναν μόνο προσφέροντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν από 23,5% σε 41,8%, ενώ ο μέσος αριθμός προσφερόντων μειώθηκε από 5,7 σε 3,2. Ο περιορισμός του ανταγωνισμού δεν είναι διαδικαστικό ζήτημα αλλά μεταφράζεται σε τιμή και σε ποιότητα.
Στην ακραία της μορφή, η όψιμη ωρίμανση αποτυπώνεται στην έρευνα για τα ολυμπιακά έργα. Κατά τη μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Flyvbjerg και Budzier, 2024), σε 23 ολυμπιακές διοργανώσεις η μέση πραγματική υπέρβαση του κόστους των έργων ανέρχεται σε 159%, χωρίς καμία να παραμείνει εντός προϋπολογισμού. Η αναφορά αφορά εγχειρήματα ασύγκριτα μεγαλύτερα και χρησιμοποιείται εδώ για τον μηχανισμό και όχι για το μέγεθος. Για την περίπτωσή μας το συμπέρασμα είναι ενθαρρυντικό: όσο μικρότερη η κλίμακα, τόσο ευκολότερη η έγκαιρη χρηματοδοτική σαφήνεια.
Από την πρόθεση στον μηχανισμό
Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά την πρόθεση στήριξης της διοργάνωσης, η οποία έχει εκφραστεί δημόσια, αλλά τον μηχανισμό μέσω του οποίου η πρόθεση γίνεται εκτελέσιμη. Στη μελέτη των δημόσιων πολιτικών η διάκριση αυτή είναι κεντρική: από την κλασική εργασία των Pressman και Wildavsky (1973) και εξής, η βιβλιογραφία της υλοποίησης δείχνει ότι οι πολιτικές αποτυγχάνουν συνήθως όχι στον σχεδιασμό αλλά στο στάδιο της εκτέλεσης, όταν λείπουν πόροι, αρμοδιότητες και διαδικασίες.
Στο ελληνικό δημοσιονομικό σύστημα, όπως διαμορφώνεται από τον ν. 4270/2014, η επιχορήγηση δεν παράγεται από τη γενική νομοθετική δυνατότητα αλλά από εγγεγραμμένη πίστωση σε συγκεκριμένο κωδικό του προϋπολογισμού του εποπτεύοντος φορέα, από την οποία εκκινούν οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές. Όταν, λοιπόν, από τη δημόσια διαθέσιμη πληροφόρηση δεν προκύπτει ακόμη διακριτή γραμμή χρηματοδότησης, η παρατήρηση δεν είναι λογιστική αλλά θεσμική. Η αρχιτεκτονική που απαιτείται περιλαμβάνει συνολικό προϋπολογισμό, σύνδεση των εθνικών πόρων με τη χρηματοδότηση της Περιφέρειας και τη συμμετοχή των δύο Δήμων, αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων και, συμπληρωματικά, χορηγικές συνεργασίες, με χρονοδιάγραμμα εκταμιεύσεων αντί απαρίθμησης πηγών.
Το προβλέψιμο κατεπείγον και η διακυβέρνηση των χορηγιών
Η νομοθεσία προβλέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, ειδικές διαδικασίες για πραγματικές καταστάσεις κατεπείγοντος. Το κατεπείγον, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί ως μοντέλο διοίκησης σε γεγονός του οποίου η ημερομηνία είναι γνωστή επί μακρόν. Η χρηστή διοίκηση οφείλει να προλαμβάνει το προβλέψιμο κατεπείγον, γιατί διαφορετικά η κανονικότητα των διαδικασιών υποχωρεί για λόγους που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.
Η ίδια λογική διέπει και τη χορηγική διακυβέρνηση. Η χορηγία είναι θεμιτό συμπληρωματικό εργαλείο, εφόσον οι κανόνες τίθενται πριν και όχι υπό πίεση: ποιος διαπραγματεύεται, με ποια θεσμική εξουσιοδότηση, ποια δικαιώματα παραχωρούνται, με ποια αποτίμηση, για πόση διάρκεια και με ποιον μηχανισμό λογοδοσίας. Το ζήτημα είναι, κατά βάθος, ζήτημα διαπραγματευτικής ασυμμετρίας: όσο πιέζει ο χρόνος, τόσο ισχυροποιείται η θέση όποιου προσφέρει ρευστότητα και τόσο ασθενεί η θέση του δημόσιου φορέα. Και υπάρχει μια αρχή που δεν επιδέχεται διαπραγμάτευση. Η Αρχαία Ολυμπία δεν είναι εμπορικό απόθεμα, και το συμβολικό της κεφάλαιο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα καθυστερημένης δημόσιας χρηματοδότησης.
Η διοικητική διάσταση συμπληρώνεται από δύο απαιτήσεις. Πρώτον, ονομαστική ευθύνη ανά λειτουργία, καθώς όταν η ευθύνη παραμένει συλλογική και αόριστη η καθυστέρηση δεν εντοπίζεται εγκαίρως. Δεύτερον, τακτική δημόσια ενημέρωση για την πορεία της προετοιμασίας, η οποία λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοπειθαρχίας για τη διοίκηση και ως όρος εμπιστοσύνης για την τοπική κοινωνία που καλείται να στηρίξει τη διοργάνωση. Στο τρίτο μέρος εξετάζω το ερώτημα που κρίνει τελικά την αξία της προσπάθειας, δηλαδή την κληρονομιά της για την Ηλεία.
Σύντομο βιογραφικό
*Ο Παναγιώτης Δ. (Τάκης) Αλεξόπουλος είναι Καθηγητής Οργάνωσης και Διοίκησης Αθλητισμού στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Διευθυντής του Εργαστηρίου iSport Management LAB. Διετέλεσε δύο φορές Κοσμήτορας και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου, καθώς και επιχειρηματικός σύμβουλος του ΟΠΑΠ για δεκαπέντε χρόνια. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΔΔΑ και Επιστημονικός Υπεύθυνος του συνεδρίου Beyond Football.
Πηγή: patrisnews.com
